Γεροντικοί λεκέδες – Υπερκερατώσεις

Γεροντικοί λεκέδες και υπερκερατώσεις: δεν είναι όλες οι κηλίδες ίδιες

Στην καθημερινή γλώσσα, «γεροντικός λεκές» λέγεται κάθε καφέ σημάδι που εμφανίζεται με τα χρόνια. Ιατρικά, πίσω από αυτή τη λέξη κρύβονται διαφορετικές βλάβες, με διαφορετική συμπεριφορά και διαφορετική αντιμετώπιση. Η διάκριση είναι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα.

• Ηλιακή φακή (ηλιακή κηλίδα): επίπεδη, ομοιόμορφα καφέ κηλίδα με σαφή όρια, σε περιοχές που βλέπει ο ήλιος. Είναι καλοήθης και αποτελεί αισθητικό ζήτημα.
• Σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση: ανάγλυφη, τραχιά βλάβη που μοιάζει «κολλημένη» πάνω στο δέρμα, από ανοιχτό καφέ έως μαύρη. Είναι καλοήθης, πολύ συχνή μετά τα πενήντα, και εμφανίζεται και σε σημεία που δεν εκτίθενται στον ήλιο, όπως ο κορμός.
• Ακτινική υπερκεράτωση: κοκκινωπή ή καφετί, τραχιά σαν γυαλόχαρτο πλάκα, που συχνά γίνεται αντιληπτή περισσότερο με την αφή παρά με το μάτι. Εμφανίζεται σε πρόσωπο, αυτιά, φαλακρό τριχωτό και χέρια. Θεωρείται προκαρκινική βλάβη, επειδή ένα μικρό ποσοστό εξελίσσεται σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα. Γι’ αυτό δεν αφήνεται χωρίς θεραπεία και παρακολούθηση.
• Μέλασμα (χλόασμα): συμμετρικές, διάχυτες καφέ περιοχές στα μάγουλα, στο μέτωπο και στο άνω χείλος, με ορμονικό υπόβαθρο. Αντιμετωπίζεται διαφορετικά, και ορισμένα laser μπορούν να το επιδεινώσουν.
• Κακοήθης φακή και μελάνωμα: σπάνια, αλλά αυτά που δεν πρέπει να διαφύγουν.

Καμία κηλίδα δεν αφαιρείται για αισθητικούς λόγους πριν εξεταστεί. Αυτός είναι ο κανόνας που ακολουθεί ο Δρ. Παναγιώτης Μάνταλος στο ιατρείο του στην Αθήνα, επειδή το laser και η κρυοθεραπεία καταστρέφουν τη βλάβη και μαζί τη δυνατότητα ιστολογικής εξέτασης.

Πότε μια κηλίδα χρειάζεται άμεση εξέταση

Ζητήστε ιατρική εκτίμηση χωρίς αναβολή αν μια κηλίδα:

• έχει ασύμμετρο σχήμα ή ακανόνιστα, οδοντωτά όρια
• έχει περισσότερα από ένα χρώματα ή πολύ σκούρα, μαύρα σημεία
• μεγαλώνει, αλλάζει σχήμα ή χρώμα μέσα σε εβδομάδες ή μήνες
• διαφέρει εμφανώς από όλες τις άλλες κηλίδες σας
• αιμορραγεί, δημιουργεί κρούστα ή πληγή που δεν κλείνει
• προκαλεί φαγούρα, τσούξιμο ή πόνο
• είναι τραχιά, κοκκινωπή και επανέρχεται όταν την ξύσετε

Η εξέταση γίνεται κλινικά και με δερματοσκόπιο, έναν φωτιζόμενο μεγεθυντικό φακό που δείχνει τη δομή της χρωστικής. Όταν υπάρχει αμφιβολία, η βλάβη αφαιρείται χειρουργικά και στέλνεται για ιστολογική εξέταση, όπως περιγράφεται στη σελίδα για την αφαίρεση σπίλων.

Ποια θεραπεία ταιριάζει σε ποια βλάβη

• Ηλιακές φακές: ανταποκρίνονται πολύ καλά σε laser που στοχεύει τη μελανίνη, συχνά σε μία ή δύο συνεδρίες. Εναλλακτικά εφαρμόζονται κρυοθεραπεία, χημικό peeling ή τοπική αγωγή λεύκανσης για πολλαπλές, αχνές κηλίδες.
• Σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις: αφαιρούνται με απόξεση, κρυοθεραπεία, ηλεκτροκαυτηρίαση ή αφαιρετικό laser. Οι κρέμες λεύκανσης δεν έχουν αποτέλεσμα, επειδή το πρόβλημα είναι η πάχυνση της επιδερμίδας και όχι μόνο η χρωστική.
• Ακτινικές υπερκερατώσεις: μεμονωμένες βλάβες αντιμετωπίζονται με κρυοθεραπεία ή απόξεση. Όταν είναι πολλές σε μια περιοχή, προτιμάται θεραπεία «πεδίου», με ειδικές κρέμες, φωτοδυναμική θεραπεία ή ανάπλαση με laser, ώστε να θεραπευτεί και το δέρμα που φαίνεται φυσιολογικό αλλά έχει ήδη ηλιακή βλάβη. Απαιτείται τακτική παρακολούθηση.
• Διάχυτη φωτογήρανση με πολλές κηλίδες: το laser ανάπλασης βελτιώνει συνολικά τον τόνο, την υφή και τις λεπτές ρυτίδες.

Η επιλογή εξαρτάται επίσης από τον φωτότυπο του δέρματος, την περιοχή και τον χρόνο αποθεραπείας που μπορείτε να διαθέσετε.

Η θεραπεία με laser βήμα προς βήμα

• Εξέταση: κάθε κηλίδα ελέγχεται κλινικά και δερματοσκοπικά. Λαμβάνονται φωτογραφίες.
• Προετοιμασία: το δέρμα πρέπει να μην είναι μαυρισμένο. Φοράτε προστατευτικά γυαλιά.
• Εφαρμογή: σύντομοι παλμοί σε κάθε κηλίδα. Η αίσθηση μοιάζει με μικρό τσίμπημα και συνήθως δεν χρειάζεται αναισθησία. Για πολλές βλάβες ή ευαίσθητες περιοχές εφαρμόζεται αναισθητική κρέμα.
• Άμεση αντίδραση: η κηλίδα σκουραίνει ή ασπρίζει στιγμιαία. Ακολουθεί ήπια ερυθρότητα γύρω της.

Τις επόμενες ημέρες η κηλίδα γίνεται πιο σκούρα και σχηματίζει λεπτή κρούστα, που πέφτει μόνη της σε επτά έως δέκα ημέρες στο πρόσωπο και σε δύο έως τρεις εβδομάδες στα χέρια και στο σώμα. Κάτω από αυτήν το δέρμα είναι ροζ και σταδιακά παίρνει το φυσιολογικό του χρώμα.

Φροντίδα μετά τη θεραπεία

• Μην ξύνετε και μην αφαιρείτε την κρούστα. Αν φύγει πρόωρα, αυξάνεται η πιθανότητα να μείνει σημάδι.
• Εφαρμόστε την επουλωτική κρέμα που θα σας συστηθεί.
• Χρησιμοποιείτε αντηλιακό ευρέος φάσματος με υψηλό δείκτη κάθε ημέρα, με ανανέωση. Είναι το σημαντικότερο μέτρο για να μην επανέλθει η κηλίδα πιο σκούρα.
• Αποφύγετε για λίγες ημέρες σάουνα, πισίνα και προϊόντα με οξέα ή ρετινόλη.
• Στα χέρια, φοράτε γάντια στις δουλειές του σπιτιού μέχρι να κλείσει το δέρμα.

Πιθανές παρενέργειες

• μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση: η περιοχή σκουραίνει προσωρινά μετά την επούλωση, συχνότερα σε σκούρα δέρματα και μετά από ήλιο. Υποχωρεί συνήθως σε εβδομάδες έως μήνες
• υπομελάγχρωση: ανοιχτότερη κηλίδα στη θέση της βλάβης, πιο συχνή μετά από κρυοθεραπεία
• μερική απάντηση: η κηλίδα ξανοίγει χωρίς να εξαφανιστεί και χρειάζεται δεύτερη συνεδρία
• ουλή ή αλλαγή υφής: σπάνια, κυρίως όταν τραυματιστεί η κρούστα
• υποτροπή: νέες κηλίδες εμφανίζονται με τα χρόνια, αν συνεχιστεί η έκθεση στον ήλιο

Κηλίδες στα χέρια, στο ντεκολτέ και στο πρόσωπο

Η ράχη των χεριών είναι από τα πρώτα σημεία που δείχνουν ηλιακή βλάβη, επειδή εκτίθεται όλο τον χρόνο και σπάνια προστατεύεται με αντηλιακό. Οι κηλίδες εδώ ανταποκρίνονται καλά στο laser, με πιο αργή επούλωση από το πρόσωπο. Όταν συνυπάρχει λέπτυνση του δέρματος με εμφανείς φλέβες και τένοντες, η εικόνα βελτιώνεται περισσότερο αν η θεραπεία συνδυαστεί με αποκατάσταση όγκου, με υαλουρονικό οξύ, BioFiller ή λιπομεταφορά.

Στο ντεκολτέ το δέρμα είναι λεπτό και επουλώνεται αργά, οπότε χρησιμοποιούνται ηπιότερες ρυθμίσεις και περισσότερες συνεδρίες. Στο πρόσωπο προσέχουμε ιδιαίτερα τη διάκριση από το μέλασμα, επειδή η αντιμετώπισή του είναι κυρίως τοπική και φαρμακευτική, με αυστηρή φωτοπροστασία.

Πρόληψη: πώς αποφεύγετε τις νέες κηλίδες

Οι κηλίδες είναι το «ημερολόγιο» του ήλιου που έχει δεχτεί το δέρμα. Η θεραπεία αφαιρεί όσες υπάρχουν, δεν αλλάζει όμως την προδιάθεση. Όσα ακολουθούν έχουν μεγαλύτερη αξία από οποιαδήποτε συνεδρία:

• αντηλιακό ευρέος φάσματος κάθε πρωί σε πρόσωπο, λαιμό και χέρια, όλο τον χρόνο, και ανανέωση όταν είστε έξω
• αντηλιακό στα χέρια και μετά από κάθε πλύσιμο, ιδίως όταν οδηγείτε
• καπέλο με γείσο και γυαλιά ηλίου
• αποφυγή solarium
• τοπικά αντιοξειδωτικά και ρετινοειδή, όπου το συστήσει ο γιατρός
• αυτοεξέταση του δέρματος κάθε λίγους μήνες και ετήσιος έλεγχος, ειδικά αν έχετε ανοιχτόχρωμο δέρμα, πολλούς σπίλους ή ιστορικό εγκαυμάτων

Συχνά λάθη που αξίζει να αποφύγετε

Κρέμες λεύκανσης χωρίς διάγνωση. Προϊόντα από το διαδίκτυο μπορεί να περιέχουν ισχυρές ουσίες που ερεθίζουν ή αποχρωματίζουν ανομοιόμορφα το δέρμα. Και, κυρίως, καθυστερούν την εξέταση μιας βλάβης που ίσως τη χρειάζεται.

Αφαίρεση σε μη ιατρικό χώρο. Η καταστροφή μιας κηλίδας με laser ή καυτηριασμό χωρίς προηγούμενη ιατρική εξέταση είναι ο λόγος που ορισμένα μελανώματα διαγιγνώσκονται καθυστερημένα.

Θεραπεία το καλοκαίρι χωρίς προστασία. Το δέρμα που μόλις επουλώθηκε χρωματίζεται πολύ εύκολα. Οι θεραπείες προγραμματίζονται ιδανικά από το φθινόπωρο έως την άνοιξη.

Τι να περιμένετε από κάθε μέθοδο με μια ματιά

• Laser χρωστικής: γρήγορη συνεδρία, κρούστα για μία έως τρεις εβδομάδες ανάλογα με την περιοχή, πολύ καλό αποτέλεσμα στις επίπεδες ηλιακές κηλίδες.
• Κρυοθεραπεία: υγρό άζωτο για λίγα δευτερόλεπτα. Σχηματίζεται φουσκάλα και κατόπιν κρούστα. Αποτελεσματική και σύντομη, με μεγαλύτερη πιθανότητα να μείνει ανοιχτότερο σημάδι, ιδίως σε σκούρα δέρματα.
• Απόξεση και ηλεκτροκαυτηρίαση: με τοπική αναισθησία, για ανάγλυφες βλάβες. Το υλικό μπορεί να σταλεί για ιστολογική εξέταση.
• Χημικό peeling: για πολλές, διάσπαρτες, αχνές κηλίδες. Απολέπιση για μερικές ημέρες, συχνά σε κύκλο συνεδριών.
• Αφαιρετικό ή κλασματικό laser: για διάχυτη ηλιακή βλάβη. Μεγαλύτερη αποθεραπεία, συνολική βελτίωση της ποιότητας του δέρματος.
• Τοπική αγωγή: αργή δράση σε διάστημα μηνών, χρήσιμη ως συντήρηση και ως προετοιμασία πριν από άλλη θεραπεία.
• Χειρουργική αφαίρεση: όταν η διάγνωση δεν είναι βέβαιη. Είναι η μόνη μέθοδος που δίνει πλήρη ιστολογική απάντηση.

Η ακτινική υπερκεράτωση αξίζει ξεχωριστή προσοχή

Η ακτινική υπερκεράτωση είναι ο τρόπος με τον οποίο το δέρμα δείχνει ότι έχει δεχτεί περισσότερο ήλιο από όσο αντέχει. Εμφανίζεται συνήθως σε ανθρώπους με ανοιχτόχρωμο δέρμα που εργάστηκαν ή αθλήθηκαν για χρόνια σε εξωτερικό χώρο. Συχνά οι βλάβες είναι πολλές, και ανάμεσά τους το δέρμα έχει αλλοιώσεις που δεν φαίνονται ακόμη.

Η πλειονότητα των βλαβών δεν θα εξελιχθεί σε καρκίνο, και ορισμένες υποχωρούν μόνες τους. Επειδή όμως δεν μπορεί να προβλεφθεί ποια θα εξελιχθεί, η σύσταση είναι να θεραπεύονται όλες. Σημάδια που απαιτούν άμεση επανεξέταση είναι η γρήγορη αύξηση, η σκλήρυνση στη βάση, ο πόνος και η αιμορραγία. Μετά τη θεραπεία, ο έλεγχος επαναλαμβάνεται σε τακτά διαστήματα, επειδή νέες βλάβες εμφανίζονται στο ίδιο ηλιοκαμένο δέρμα. Όσοι έχουν ανοσοκαταστολή, για παράδειγμα μετά από μεταμόσχευση οργάνου, χρειάζονται πιο στενή παρακολούθηση.

Πώς να προετοιμαστείτε για το ραντεβού

• Ελάτε χωρίς μακιγιάζ ή αυτομαυριστικό στις περιοχές που θέλετε να εξεταστούν.
• Σημειώστε πότε περίπου εμφανίστηκε κάθε κηλίδα και αν έχει αλλάξει. Μια παλαιότερη φωτογραφία βοηθά.
• Αναφέρετε ιστορικό καρκίνου του δέρματος, δικό σας ή στην οικογένεια, καθώς και σοβαρά ηλιακά εγκαύματα στο παρελθόν.
• Ενημερώστε για φάρμακα που αυξάνουν τη φωτοευαισθησία και για ρετινοειδή, από το στόμα ή τοπικά.
• Αποφύγετε τον ήλιο για τρεις έως τέσσερις εβδομάδες πριν, αν σκοπεύετε να κάνετε θεραπεία με laser.

Στην ίδια επίσκεψη μπορεί να γίνει έλεγχος και των υπόλοιπων σπίλων και βλαβών του δέρματος, ώστε να έχετε συνολική εικόνα.

Υπερκεράτωση στο πρόσωπο: γιατί θέλει εξέταση

Η υπερκεράτωση στο πρόσωπο εμφανίζεται συνήθως στο μέτωπο, στους κροτάφους και στα ζυγωματικά, εκεί που το δέρμα δέχεται περισσότερο ήλιο. Η σμηγματορροϊκή μορφή είναι καλοήθης και αφαιρείται για αισθητικούς λόγους. Η ακτινική υπερκεράτωση όμως θεωρείται προκαρκινική βλάβη και πρέπει να αντιμετωπιστεί. Η διάκριση γίνεται με δερματοσκόπιο, και όταν υπάρχει αμφιβολία η βλάβη αφαιρείται και εξετάζεται, όπως γίνεται και στην αφαίρεση ελιάς.

Ραντεβού για εξέταση και αφαίρεση κηλίδων στον Πύργο Αθηνών

Ο πλαστικός χειρουργός Δρ. Παναγιώτης Μάνταλος, με ειδικότητα από το 1997 και διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, εξετάζει κάθε βλάβη πριν προτείνει θεραπεία και, όπου χρειάζεται, προχωρά σε χειρουργική αφαίρεση με ιστολογική εξέταση. Στο ιατρείο εφαρμόζονται επίσης η αφαίρεση τατουάζ και η αποτρίχωση με laser. Το ιατρείο βρίσκεται στη Μεσογείων 2, στον 16ο όροφο. Καλέστε στο 210 6464564 ή συμπληρώστε τη φόρμα επικοινωνίας.